De geschiedenis van de familie Klerks & Persoon

Twee families, twee heel verschillende lotgevallen. De ene bleef eeuwenlang geworteld in dezelfde Brabantse klei; de andere raakte door het noodlot verspreid over drie werelddelen. Dit is het verhaal van hoe die twee draden, na lange omzwervingen, uiteindelijk bij elkaar kwamen.

De Klerksen — geworteld in de Elshoutse klei

Rond het jaar 1600 woonde in het dorpje Elshout, onder de heerlijkheid Oud-Heusden, een zekere Goossen Clerkx. Met wie hij trouwde is niet overgeleverd; wél dat zijn nageslacht in een ononderbroken lijn tot op de dag van vandaag doorloopt. Vanaf hem is er altijd een Klerks geweest.

Generatie na generatie bewerkten de Clerckxen de grond rond Elshout, Drunen, Baardwijk en Waalwijk — de rij dorpen die samen de Langstraat vormen. De naam veranderde met de eeuwen mee, van Clerckx naar Clerx naar Klerks, tot een rechter in 1882 de schrijfwijze voorgoed op "ks" vastlegde. Het waren katholieke boeren; hun namen staan in de doop-, trouw- en begraafboeken, en in een vergeeld verzoekschrift uit 1783, toen de ouderloze kinderen van Gerrit Clerx en Adriaantje Coenen een voogd kregen toegewezen — het oudste papier in dit archief.

Ze kregen een bijnaam die de eeuwen zou overleven: "de Klaaien" — een naam die vermoedelijk teruggaat op Johannes Kleijberg, met wie de weduwe Petronella van de Wiel omstreeks 1808 hertrouwde nadat Klerks-voorvader Adrianus Clerx was overleden; uit "Kleijberg" zou de bijnaam "Klaai" zijn ontstaan. Ze ploegden en oogstten, verloren veel van hun kinderen jong, en bleven. Godefridus de akkerbouwer, in zijn huis B.294 te Drunen. Zijn zoon Arnoldus, die trouwde met dienstbode Gijsberdina van Son. Diens zoon Leonardus, van wie een oude lijst met twaalf kinderen en een vijfentwintigjarig huwelijk bewaard is gebleven. En ten slotte Jan — Johannes — in 1914 geboren te Drunen, boer net als zijn voorouders. Vier eeuwen lang op één stuk grond: de Klerksen waren als een rivier die haar bedding nooit verliet.

De Persoons — verstrooid door het noodlot

Bij de familie Persoon kon het contrast haast niet groter zijn. Hun lijn loopt door Noord-Holland en over de Duitse grens. Cornelis Persoon, in 1849 geboren te Bennebroek, was achtereenvolgens melkverkoper, tapper en landbouwer; tweemaal weduwnaar bracht hij rond Haarlem en Schoten een groot gezin groot. Zijn zoon Pieter, stoker op een stoomtrawler, trouwde met Anna Giesen uit het Duitse Dülken. Hun kinderen werden geboren waar het werk de vader bracht — in Gladbach, in Neuwerk, in Doverheide, in Spaarndam.

En toen, in 1913, stortte alles ineen. In een huis aan het Visserseinde te Spaarndam viel het gezin uiteen. De zes kinderen — het jongste nog geen jaar oud — werden in erbarmelijke omstandigheden aangetroffen; de moeder vertrok, de vader verdween naar Duitsland, en een Haarlemse rechtbank ontnam beide ouders het ouderlijk gezag. De kinderen werden verzorgd en over verschillende pleeggezinnen verdeeld, en raakten zo uit elkaar.

Sommige sporen bleven zichtbaar. De kinderen van de oudere broer Leo staken de oceaan over naar Palatine, in de Amerikaanse staat Illinois. En een meisje van drie — Henriëtte, in de familie "Dina" genoemd — kwam in een pleeggezin terecht en belandde, net als haar broer Leo, in de Langstraat. Maar twee van de jongens verdwenen volledig uit beeld.

Het mysterie van de verdwenen broers

Van de zes kinderen bleven er twee onvindbaar: Josef, geboren in 1903, en Henk, geboren in 1905. In het voogdijdossier van 1913 en in het latere speurwerk van Leo Klerks — die tot in 1986 en 1988 aan de Amerikaanse tak schreef — stonden beide broers eenvoudigweg als "vermist" aangetekend. Leo zocht hen jarenlang, maar vond niets.

De eerste die weer opdook, was Henk. Hij bleek naar Australië te zijn geëmigreerd: huis- en kunstschilder in Sydney, in 1935 te Amstelveen getrouwd met Maria Hurkens, en met haar de wereld over gereisd. Hun zoon groeide daar op onder de verengelste naam Peerson. Zo had een van de "vermiste" broers al die tijd aan de andere kant van de aarde geleefd.

De tweede, Josef, was juist dicht bij huis gebleven. Hij werd rijtuigschilder in Amsterdam en trouwde daar in 1929 met Emma Rosalie Bison, een jonge vrouw uit het Duitse Bottrop. Lang duurde zijn leven niet: hij overleed al in 1933, nog geen dertig jaar oud. Opmerkelijk genoeg waren beide verdwenen broers schilder geworden — ieder op zijn eigen plek, ver buiten het zicht van de familie.

Pas een eeuw later, dankzij de akten en stambomen die nu boven water komen, worden hun sporen weer opgepakt — en krijgen de twee namen die zo lang alleen "vermist" luidden, hun eigen verhaal terug.

Waar de twee draden samenkomen

En juist daar, in diezelfde strook Brabantse dorpen waar de Klerksen al driehonderd jaar boerden, groeide Dina op — vlak bij de diepgewortelde Klerks-zoon Jan. De rivier die haar bedding nooit had verlaten en het kind dat van ver was aangewaaid, kwamen zo naast elkaar terecht.

Op 27 augustus 1942 — zijn eigen achtentwintigste verjaardag — trouwde Jan Klerks in Drunen met Dina Persoon. Twee geschiedenissen, de ene van onwrikbaar thuishoren en de andere van verlies en omzwerving, vloeiden samen tot één gezin. Samen kregen zij acht kinderen.

Hun oudste, opnieuw een Leo, werd de hoeder van dit verhaal. Jarenlang zocht hij in de archieven naar het spoor van de familie Persoon, schreef hij over de oceaan aan neven en nichten die hij nooit had ontmoet, en verzamelde hij de papieren, foto's en herinneringen waaruit dit archief is opgebouwd. Wat u hier leest, is door hem begonnen.